پیامد های اقتصادی تعرفه ها

رئیس‌جمهور ایالات متحده اعلام کرد که از این پس دولت‌هایی که به تجارت با ایران ادامه دهند، مشمول تعرفه ۲۵درصدی خواهند شد. حجم تجارت خارجی ایران تحت تاثیر تشدید تحریم‌ها در دو دهه اخیر بسیار محدود شده است. در حال حاضر کمتر از ۱۰ کشور وجود دارند که ارزش مبادلات آنها با ایران رقمی بیش از ۲میلیارد دلار است. حالا دونالد ترامپ با هدف گرفتن معدود شرکای تجاری کشور قصد دارد ریسک جدیدی را به اقتصاد ایران تحمیل کند.

پیامدهای اقتصادی تعرفه ترامپ

روز گذشته دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، اعلام کرد: «از همین لحظه، هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کند، برای هرگونه تجارتی که با ایالات متحده آمریکا انجام دهد، تعرفه ۲۵درصدی پرداخت خواهد کرد. این دستور قطعی و نهایی است.» بررسی‌ها نشان می‌دهد کشورهای چین، امارات و ترکیه مهم‌ترین شرکای تجاری ایران هستند. آمریکا در زمره سه شریک اول تجاری این سه کشور قرار دارد؛ اما ایران لزوما در این جایگاه نیست؛ به همین دلیل، احتمال کاهش تجارت ایران با این کشورها در صورت عملیاتی شدن این تعرفه‌ها وجود دارد. کارشناسان تاکید دارند که در صورت اعمال این تعرفه‌ها نقش اقتصاد غیررسمی در کشور گسترش می‌یابد و هزینه‌های مبادله افزایش خواهد یافت.

سابقه استفاده از تعرفه‌ها

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از دوره اول ریاست‌جمهوری خود، از تعرفه‌های بین کشوری به عنوان ابزار فشار استفاده می‌کند. ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود، تعرفه‌های گسترده‌ای را در روز موسوم به روز آزادی (Liberation Day) بر اغلب کشورهای بزرگ و شرکای تجاری خود اعمال کرد، پس از اعمال این تعرفه‌ها، کشور‌های مختلف به تدریج به توافقات تعرفه‌ای دست یافتند که به کاهش تعرفه‌ها به صورت متقابل منجر شد.

پس از این نبرد تعرفه‌ای، بخش عمده‌ای از کشورهای مختلف، به توافق با آمریکا روی آوردند که منجر به کاهش متقابل تعرفه بر کالاهای مورد مبادله در میان کشورها شد. ایران از تعرفه‌های اعمال‌شده در این مرحله چندان متاثر نشد؛ زیرا روابط مستقیم اقتصادی گسترده‌ای مابین دو کشور وجود ندارد. با این حال تحریم‌های موسوم به فشار حداکثری در سال۱۳۹۷ و در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، وضعیت تجارت خارجی ایران را به‌شدت تحت تاثیر قرار داد و به کاهش درآمدهای ارزی و بروز جهش ارزی در این سال منجر شد.

پس از به قدرت رسیدن جو بایدن در این زمان، گشایش های دیپلماتیک محدودی در این مدت صورت گرفت که به بهبود وضعیت درآمدهای ارزیف به خصوص از ناحیه درآمدهای نفتی منجر شد. با به فدرت رسیدن دوباره ترامپ در آمریکا، این کشورف بار دیگر سیاست فشار حداکثری را در دستور کار خود قرار داد و مکانیسم ماشه نیز در مهرماه 1404، از سوی کشورهای غربی، اعمال شد. به گفته کارشناسان اگرچه این تحولات به دلیل تداوم تحریم‌ها در دوره بایدن، چندان در وضعیت تجارت خارجی کشور موثر نبودند، اما از منظر سیاسی، زمینه گسترش تنش ها مابین ایران و غرب را مهیا کردند.

تحریم جدید تعرفه‌ای

دونالد ترامپ به تازگی اعلام کرده است که هرگونه ارتباط تجاری با ایران می‌تواند منجر به اعمال تعرفه‌های 25 درصدی بر کالاهای آن کشور در ارتباط با آمریکا شود. این شیوه از تحریم، نوع جدیدی از تحریم‌ها است که آمریکا به‌کار برده است. ترامپ پیش از این، چه در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود و چه در دور دوم ریاست‌جمهوری خود از تعرفه به‌عنوان ابزار فشار در تجارت استفاده کرده است. اما این ابزار تجاری، نخستین‌بار است که توسط دولت‌های آمریکا پس از انقلاب، علیه ایران به‌کار گرفته می‌شود. تفاوت این نوع از تحریم در مقایسه با تحریم‌های پیشین این است که در تحریم‌های گذشته، افراد و شرکت‌هایی که در تجارت با ایران حضور داشتند، شناسایی و مورد تحریم قرار می‌گرفتند؛ اما در تحریم تعرفه‌ای جدید، کشورها فارغ از اینکه چه شرکتی در این تجارت حضور داشت، مشمول تعرفه‌ها خواهند بود. کارشناسان تاکید دارند این تعرفه‌ها، در صورت اعمال می‌توانند منجر به افزایش هزینه‌های مبادله‌ای مابین تجار و گسترش اقتصاد غیر رسمی در میان کشورها شود.

نگاه کارشناسان

علیرضا حسینی، کارشناس بازرگانی، در مصاحبه با «دنیای اقتصاد» اشاره کرد که این ریسک جدید واردشده بر اقتصاد ایران، می‌تواند منجر به این شود که دولت‌ها مجبور به انتخاب میان حفظ تجارت با ایران یا پذیرفتن تعرفه 25 درصدی در تجارت با آمریکا شوند. برخی کشورها همچون چین، ارتباطات تجاری گسترده‌ای با ایران دارند و حذف کل این تجارت، نامحتمل به نظر می‌رسد؛ اما کشورهایی همچون عراق، امارات و ترکیه با آمریکا نیز، ارتباطات گسترده‌ای دارند. امکان دارد هزینه تجارت با این کشورها افزایش پیدا کند.

این کارشناس بازرگانی افزود: در چنین شرایطی، با افزایش هزینه‌های مبادله، احتمال بروز شوک‌های قیمتی در کالاهای وارداتی نیز وجود دارد و این مساله ممکن است خود را در آمارهای تورمی نیز نشان دهد. اثرگذاری این سیاست در بلندمدت خواهد بود و می‌تواند اقتصاد زیرزمینی و غیر شفاف را گسترش دهد. سیاستگذار در این شرایط، باید توان خود را برای رفع ریسک‌های سیاسی در تجارت خارجی به‌کار گیرد و برای رفع موانع تعرفه‌ای مابین ایران و شرکای تجاری‌اش تلاش کند.